Bilgisayar kullanıcılarının tartışmasız en çok kullandığı Linux dağıtımı olan Ubuntu'nun yeni sürümü çıktı-çıkacak derken sonunda sunuculardaki yerini aldı. Bu şekilde 14 Mayıs 2009 tarihinde çıkan Alpha 1 versiyonuyla birlikte başlayan ve sonrasında çıkan 7 tane sürüm ile devam eden geliştirme serüveni sona ulaşmış oldu. Peki bu sürümde ne gibi yenilikler var?

Aslına bakarsanız çok fazla yenilik var. Yani yeni bir Ubuntu sürümünün bir öncekinden bu kadar ileride olduğunu çok sık göremeyeceğimizi rahatlıkla söylebilirim. Ancak bu yazdıklarım size Ubuntu 9.10'u kurduğunuzda çok farklı bir manzara ile karşılaşacağınızı düşündürmesin. Çünkü yapılmış olan yığınla yeniliğin büyük çoğunluğu altyapıda. Bir çoğu da Ubuntu'yu geliştirenlerin bayağı uzun bir süre önceden öne sürdükleri "10 saniyede boot edilen, hızlı ve güvenli işletim sistemi" iddiasının gerçekleşmesi için atılmış adımlar. Bu yazımda gerek arayüz, gerekse de altyapıda yapılmış bir çok yenilikten en önemli olanları üzerinde duracağım.

İşletim sistemini deneme amaçlı olarak kullandığımda performansı kötüydü. Bunun sebebinin VmWare içerisinde kullanmış olmam olduğunu tahmin ediyorum. Ancak önceki versiyonlarda böyle bir yavaşlık yoktu. Umarım yakında normal bir kurulum yapıp denediğimde de benzer bir durumla karşılaşmam. Eğer karşılaşırsam burada anlattığım hiçbir özelliğin bir anlamı kalmamış oluyor çünkü.

Daha Gelişmiş Bir Arayüz (Gnome 2.8) ve Yeni Yazılımlar

Ubuntu 9.10 Karmic Koala, arayüz olarak Gnome 2.8 kullanmaya başlamış. Bu sürüm önceki Gnome sürümlerinden daha stabil olmasının yanında birkaç yeni özellik içeriyor. Bunlardan en dikkat çekeni kullanıcıların Bluetooth cihazlarını kolaylıkla kullanıp yönetmelerini sağlayan Gnome Bluetooth Management modülü. Yüzlerce çeşit Bluetooth klavye, fare, kulaklık vb.. destekleyen bu modülü kullanarak cep telefonu üzerinden internete girmek de mümkün. Tek yapmanız gereken Network Manger içerisinden internet bağlantısı olarak cep telefonunuzu kullanmanızı sağlayan seçeneği seçmek. Artık üzeründe Ubuntu kurulu olan mobil bir bilgisayardan internete gitmek için eskisi gibi bir kabloya ihtiyacınız yok.

Herkesin hemen farkedeceği bir diğer değişiklik, Ubuntu 9.10'un mesajlaşma programı olarak Pidgin'in yerine Gnome'un varsayılan mesajlaşma programı olan Empathy ile gelmesi. Bu değişikliği yapmış olmalarının sebebi olarak Pidgin'in görüntülü konuşma yeteneği olmamasını gösteriyorlar. Empathy tam ekran görüntülü konuşma özelliğine ek olarak, Gnome Remote Desktop Viewer (vino) kullanarak masaüstünüzü arkadaş listenizdeki kişiler ile paylaşma imkanı da veriyor. Ancak sizin de benim gibi bu saydığım özelliklerle bir işiniz yoksa ve Pidgin'in arayüzünü daha çok seviyorsanız tabi ki Empathy'i kaldırıp Pidgin'i kurma imkanınız var. Zaten Pidgin bir çok yönden Empathy'den üstün.

Gnome 2.8, size isterseniz Mart 2010'da çıkarılması planlanan Gnome 3.0 ile birlikte görücüye çıkacak olan Gnome Shell ve Zeitgeist'i kurma imkanı da veriyor. Aslına bakarsanız bu sürüm, alışmış olduğumuz Gnome arayüzünü kullanan son sürüm bile olabilir. Çünkü Gnome Shell zaten iyi olan Gnome arayüzünü çok daha iyi ve interaktif hale getiren bir çok özellik içeriyor ve sonraki dağıtımda kurulu gelmesi hiç de düşük bir ihtimal değil bence.

Ubuntu 9.10 Karmic Koala ile birlikte Canonical'ın Ubuntu kullanıcıları için vermeye başladığı yeni bir hizmet olan Ubuntu One'ı da kullanmanız mümkün. Bu hizmet ile Canonical, tüm Ubuntu kullanıcılarına web üzerinde 2.0GB'lık bir alan veriyor. Bu alanı ister dosyalarınızı yedeklemek için, ister diğer Ubuntu kullanıcılarıyla paylaşmak için, isterseniz de kendinize ait olan birden fazla bilgisayar arasında ortak kullanılan dosyaları saklamak için kullanabilirsiniz. Ancak bu hizmetten yararlanmak için bir Launchpad hesabınız olması gerekiyor. Eğer Launchpad hesabınız yoksa Başlat menüsünde Applications/Internet altında bulunan Ubuntu One'ı ilk başlatışınızda oluşturabilirsiniz. Hesap oluşturduktan sonra sisteme üzerinde Ubuntu kurulu olan istediğiniz bilgisayarları kaydedip, bir web browser aracılığıyla ya da Places menüsündeki Ubuntu One bölümünü kullanarak dosya upload edebilirsiniz.

Bir diğer yenilik ise Add/Remove Applications bölümünün yerini almış olan Software Center. Burası da Ubuntu'ya kurabileceğiniz programları eskisinden daha temiz bir şekilde kategorilere ayrılmış olarak gösteriyor. Ancak üzerinde  fazla durulacak bir değişiklik değil bu.

Bunlara ek olarak tabi ki her yeni sürümde olduğu gibi yeni bir arkaplan resmi ve yeni temalar eklenmiş.

Daha Kısa Boot Süresi

Bu sürüm ile birlikte Ubuntu, 6.10 sürümünden beri başladığı, boot sırasında önceden belirlenmiş servisleri, önceden belirlenmiş olan sırada başlatan statik System-V init sisteminden, servisleri olay-güdümlü olarak başlatan dinamik Upstart'a geçiş dönemini tamamlamış. Upstart her ne kadar bir çok kişi için bir şey ifade etmese de, Ubuntu'nun şu anki kadar hızlı boot etmesinin en önemli sebebi. Burada detaylarına girmemin bir anlamı yok, ayrıntılar için buraya bakabilirsiniz.

Ubuntu 9.10'un önceki sürümlerden daha hızlı boot etmesini sağlayan bir diğer yenilik de eski versiyonlarda bulunan USplash'ın yerini XSplash'ın almış olması.

Boot sisteminde yapılan bu kadar altyapı değişikliğine ek olarak bir kozmetik değişiklik de var. O da boot sırasında çıkan yeni grafik.

GRUB 2.0

Ubuntu 9.10 Karmic Koala, bootloader olarak eski Grub'ı değil, Grub 2.0'ı kullanıyor. Her ne kadar bu normal kullanıcıları pek ilgilendiren bir değişiklik olmasa da, getirdiği bazı önemli yeniliklerden dolayı ayrı bir başlıkta yazmayı uygun gördüm. Bu yeniliklerden ilki, bilgisayar üzerinde birden çok işletim sistemi kurulu olduğu durumda gösterilen işletim sistemi seçme menüsünün artık skin verilebilir hale gelmiş olması. Örneğin artık aşağıdaki gibi bir boot menüsüne sahip olmak mümkün.

GRUB 2.0 ile gelen diğer bir önemli özellik ise yerel bir disk içerisinde bulunan ISO dosyalarından boot edebilme imkanı. Bu özellik sayesinde Ubuntu'yu Live  CD ile denemek için CD yazmanıza bile gerek yok. Live CD ISO'sunu diskinizde bir yere koyup, GRUB'a gerekli komutları vererek Ubuntu'yu çalıştırıp deneyebilirsiniz.

Yeni bir dosya sistemi: ext4

Ubuntu 9.04'de de varolan ancak sadece bir seçenek olarak sunulan ext4 dosya sistemi, Ubunu 9.10 Karmic Koala'da varsayılan dosya sistemi haline getirilmiş. Bu yeni ext4 dosya sisteminin eski ext3 dosya sisteminden çok daha hızlı olmasını bekliyorum.

Daha Yüksek Güvenlik

Ubuntu 9.10'da Firefox, Document Viewer gibi çeşitli programlar ile ağ bağlantıları ile ilgili araçları artık AppArmor profilleri ile korumak mümkün. İlgili programlar için aktif hale getirildiğinde bu profiller, programla ilgili proseslerin dosyalara yazma/okuma, ağa bağlanma vb.. gibi yetkileri olup olmadığını belirliyor. Bu profiller sayesinde bu tür programlarla açacağınız dökümanların içerisine yerleştirilmiş zararlı scriptlerin bilgisayarınıza herhangi bir zarar vermesi engellenmiş oluyor.

Ubuntu 9.10'un güvenlik amacıyla çekirdek seviyesinde aldığı önlemler de var. Bunlara örnek olarak heap ve stack içerisindeki verileri de koruma imkanı sağlayan "non-exec memory" özelliğinin aktif edilmesi ve sistem açıldıktan sonra herhangi bir çekirdek modülünün yüklenmesine engel olunması gibi şeyler sayılabilir. Saydıklarımdan ikincisi özellikle Ubuntu'yu sunucu olarak kullananlar için oldukça önemli bir yenilik.

Linux Kernel 2.6.31

Karmic Koala, kullandığı Linux kernel sürümünü de 2.6.31'e çıkarmış. Bu belki de bu sürümdeki en önemli değişiklik. Çünkü yeni Kernel güvenlik, performans ve donanım desteği konusunda oldukça önemli yenilikler içeriyor. Kernel ile ilgili yeniliklerin ayrıntılarını bu adresten öğrenebilirsiniz.

Sonuç

Gördüğünüz üzere, Ubuntu'yu geliştirenler yine boş durmamışlar ve zaten gayet stabil ve performanslı olan bir işletim sistemini daha da geliştirmek amacıyla bir sürü yenilik yapmışlar. Ancak yazımın başında da belirttiğim gibi işletim sistemini VmWare üzerinde denerken olması gerekenden biraz daha fazla yavaşlık sezdim, umarım gerçek işletim sisteminde de benzer bir durum söz konusu değildir.